Memegang jawatan sebagai Pengarah Syarikat adalah satu pencapaian yang membanggakan. Ia melambangkan kepercayaan, kuasa, dan kedudukan kepimpinan dalam sesebuah organisasi. Namun, di sebalik gelaran yang gah itu, tersembunyi satu set tanggungjawab undang-undang dan liabiliti peribadi yang amat berat.

Ramai pengarah, terutamanya dalam syarikat keluarga atau syarikat permulaan (startup), tidak menyedari sepenuhnya implikasi jawatan yang mereka sandang. Ada yang beranggapan status “Sendirian Berhad” (Sdn. Bhd.) adalah perisai mutlak yang melindungi mereka daripada segala-galanya. Ini adalah satu tanggapan yang berbahaya.

Memahami tanggungjawab pengarah syarikat bukanlah satu pilihan, tetapi satu kemestian. Kegagalan untuk mematuhinya bukan sahaja boleh menyebabkan syarikat didenda, malah boleh mendedahkan anda kepada pendakwaan, denda peribadi, dan juga risiko muflis. Artikel ini adalah panduan penting anda untuk memahami tugas-tugas teras seorang pengarah di Malaysia dan bagaimana untuk melindungi diri anda daripada liabiliti yang tidak diingini.

Teras Utama Tanggungjawab Pengarah Syarikat

Di bawah Akta Syarikat 2016, tanggungjawab pengarah syarikat boleh dibahagikan kepada dua kategori utama: tanggungjawab fidusiari (berasaskan amanah) dan tanggungjawab statutori (ditetapkan oleh undang-undang).

1. Tanggungjawab Fidusiari (Fiduciary Duties)

Ini adalah tugas-tugas yang lahir daripada hubungan amanah antara seorang pengarah dengan syarikatnya. Anda diamanahkan untuk menjaga kepentingan syarikat seperti kepentingan anda sendiri.

• Bertindak Demi Kepentingan Terbaik Syarikat (Act in Good Faith) Setiap keputusan yang anda buat mestilah bertujuan untuk kebaikan syarikat secara keseluruhan, bukan untuk kepentingan peribadi, pemegang saham tertentu, atau pihak ketiga. Anda mesti bertindak jujur dan telus.
• Mengelakkan Konflik Kepentingan (Avoid Conflict of Interest) Anda tidak boleh menggunakan kedudukan, maklumat, atau peluang syarikat untuk keuntungan peribadi. Jika terdapat sebarang situasi di mana kepentingan peribadi anda mungkin bercanggah dengan kepentingan syarikat (contohnya, syarikat ingin melantik pembekal yang dimiliki oleh ahli keluarga anda), anda wajib mengisytiharkan konflik tersebut kepada Lembaga Pengarah.
• Menggunakan Kuasa untuk Tujuan yang Betul (Proper Purpose of Power) Kuasa yang diberikan kepada anda sebagai pengarah—seperti kuasa untuk menerbitkan saham baru—mesti digunakan untuk tujuan yang sepatutnya (cth: mengumpul dana untuk pengembangan syarikat), bukan untuk tujuan lain (cth: melemahkan kuasa pemegang saham sedia ada yang tidak sehaluan dengan anda).

2. Tanggungjawab Statutori (Statutory Duties)

Ini adalah kewajipan spesifik yang termaktub di dalam Akta Syarikat 2016 dan undang-undang lain. Kegagalan mematuhinya boleh membawa kepada penalti secara terus.

• Memastikan Pematuhan Syarikat dengan SSM: Anda bertanggungjawab memastikan syarikat mematuhi semua tarikh akhir pemfailan, seperti penyerahan Laporan Tahunan dan Penyata Kewangan Beraudit.
• Menjaga Rekod Perakaunan yang Betul: Akta Syarikat 2016 mewajibkan syarikat menyimpan rekod perakaunan yang mencerminkan kedudukan kewangan syarikat dengan tepat.
• Memastikan Syarikat Tidak Menjalankan Perniagaan Semasa Tidak Solven (Insolvent Trading): Anda tidak boleh membiarkan syarikat terus menanggung hutang baru jika anda tahu (atau sepatutnya tahu) bahawa syarikat tidak mampu membayarnya.
• Menjalankan Tugas dengan Penjagaan, Kemahiran & Ketekunan yang Wajar: Anda dijangka akan menjalankan tugas dengan tahap kemahiran yang munasabah, sama seperti seorang pengarah lain dalam kedudukan yang sama. Mengabaikan tugas atau menjadi “pengarah tidur” (sleeping director) bukanlah satu alasan.

Liabiliti Peribadi: Bila “Sdn. Bhd.” Tidak Dapat Melindungi Anda

Ini adalah bahagian yang paling penting untuk difahami. Walaupun status Sdn. Bhd. menawarkan liabiliti terhad, perisai perlindungan ini boleh ditembusi dan anda boleh dipertanggungjawabkan secara peribadi dalam situasi berikut:

• Dagangan Salah (Wrongful Trading): Jika syarikat anda dibubarkan dan didapati anda terus berurus niaga dan menanggung hutang semasa syarikat tidak solven, mahkamah boleh memerintahkan anda untuk membayar hutang tersebut menggunakan aset peribadi anda.
• Pecah Amanah atau Penipuan (Fraud): Jika anda didapati menipu syarikat, pemiutang, atau mana-mana pihak, anda boleh didakwa secara jenayah dan sivil. Aset peribadi anda pastinya tidak akan dilindungi.
• Kegagalan Membayar Cukai Statutori: Lembaga Hasil Dalam Negeri (LHDN) dan Jabatan Kastam Diraja Malaysia mempunyai kuasa untuk menuntut tunggakan cukai syarikat (seperti Potongan Cukai Bulanan – PCB, atau Cukai Jualan & Perkhidmatan – SST) terus daripada para pengarah secara peribadi.
• Memberi Jaminan Peribadi (Personal Guarantee): Apabila memohon pinjaman bank, adalah menjadi amalan biasa bagi pihak bank untuk meminta pengarah menandatangani surat jaminan peribadi. Jika anda menandatanganinya, anda secara sukarela mengetepikan perlindungan liabiliti terhad untuk pinjaman tersebut.

Bagaimana Pengarah Boleh Melindungi Diri Sendiri?

Mengetahui risiko-risiko ini, apakah langkah-langkah praktikal yang boleh anda ambil untuk melindungi diri anda?

1. Ambil Tahu dan Ambil Bahagian: Jangan menjadi pengarah pasif. Fahami model perniagaan syarikat, sentiasa kaji penyata kewangan, dan jangan takut untuk bertanya soalan-soalan yang sukar semasa mesyuarat lembaga pengarah.
2. Dapatkan Nasihat Profesional: Jangan buat keputusan dalam keadaan ragu-ragu. Gunakan kepakaran Setiausaha Syarikat anda untuk semua perkara berkaitan pematuhan Akta Syarikat dan tadbir urus korporat. Bergantung kepada Akauntan dan Juruaudit anda untuk mendapatkan gambaran kewangan yang tepat. Nasihat mereka adalah pelaburan untuk melindungi anda.
3. Rekodkan Keputusan dengan Betul: Pastikan semua keputusan penting yang dibuat oleh lembaga pengarah direkodkan dengan jelas di dalam minit mesyuarat. Minit ini adalah bukti rasmi bahawa anda telah menjalankan tugas anda dengan teliti dan membuat keputusan secara kolektif.
4. Isytiharkan Konflik Kepentingan: Jika terdapat sebarang potensi konflik, sentiasa isytiharkannya secara rasmi dan elakkan diri daripada mengundi dalam perkara tersebut. Kejujuran adalah polisi terbaik.
5. Pertimbangkan Insurans Liabiliti Pengarah (D&O Insurance): Bagi syarikat yang lebih besar atau berisiko tinggi, mendapatkan polisi insurans D&O boleh memberikan satu lapisan perlindungan kewangan terhadap tuntutan undang-undang yang mungkin timbul akibat keputusan yang dibuat atas kapasiti anda sebagai pengarah.

Kesimpulan: Jawatan Berprestij, Amanah yang Besar

Menjadi seorang pengarah syarikat di Malaysia adalah satu peranan yang serius dengan implikasi undang-undang yang nyata. Kejahilan terhadap undang-undang bukanlah satu pembelaan. Dengan memahami dan melaksanakan tanggungjawab pengarah syarikat anda dengan bersungguh-sungguh, anda bukan sahaja melindungi diri anda daripada liabiliti peribadi, tetapi juga menyumbang kepada tadbir urus korporat yang baik dan kejayaan jangka panjang syarikat.

Cara terbaik untuk melindungi diri anda adalah dengan mengelilingi diri anda dengan penasihat yang cekap dan boleh dipercayai.

Jangan biarkan risiko dan liabiliti peribadi mengganggu tidur malam anda. Di Melody Corporate House, kami bertindak sebagai rakan kongsi strategik kepada Lembaga Pengarah, memastikan anda sentiasa dimaklumkan tentang kewajipan anda dan dibantu dalam membuat keputusan yang patuh undang-undang. Hubungi kami untuk mengetahui bagaimana perkhidmatan setiausaha syarikat dan perundingan kami boleh menjadi perisai perlindungan untuk anda dan perniagaan anda.

Soalan Lazim (FAQ)

1. Apakah perbezaan antara Pengarah Eksekutif dan Pengarah Bukan Eksekutif?
   • Pengarah Eksekutif terlibat dalam pengurusan harian syarikat dan merupakan seorang pekerja (cth: Pengarah Urusan, Pengarah Kewangan). Pengarah Bukan Eksekutif tidak terlibat dalam operasi harian tetapi memberikan pandangan bebas dan objektif semasa mesyuarat lembaga pengarah. Walau bagaimanapun, kedua-duanya terikat dengan tanggungjawab fidusiari dan statutori yang sama.
2. Bolehkah saya menjadi pengarah jika saya bukan warganegara Malaysia?
   • Ya, boleh. Walau bagaimanapun, Akta Syarikat 2016 mensyaratkan setiap syarikat mesti mempunyai sekurang-kurangnya seorang pengarah yang menetap di Malaysia (ordinarily resides in Malaysia).
3. Jika syarikat gagal membayar hutang, adakah saya sebagai pengarah akan muflis?
   • Secara amnya, tidak. Disebabkan prinsip liabiliti terhad, kegagalan perniagaan biasa tidak akan menjejaskan aset peribadi anda. Namun, jika anda telah melakukan dagangan salah (wrongful trading) atau menandatangani jaminan peribadi untuk hutang tersebut, maka anda boleh dipertanggungjawabkan secara peribadi, yang berpotensi membawa kepada kebankrapan jika tidak dapat dibayar.